Posts Tagged ‘رزق و روزي’

کم و زیاد شدن روزی به دو بخش کلّی از علل بستگی دارد . یکی از آن علل را اصطلاحا علّت تامّه و یک بخش دیگر را علّت اقتضاء می گویند . علّت تامّه آن علّتی است که اگر نباشد معلول آن اصلا ایجاد نمی شود مثلا اگر اکسیژن نباشد اصلا آتش به وجود نمی آید یا در مثال شرعی اگر پشیمانی از گناه یا برگرداندن حقّ ضایع شده مردم به آنها ، نباشد اصلا توبه تحقق پیدا نمی کند. علّت اقتضاء آن علّتی است که اگر باشد در زودتر ایجاد شدن معلول مؤثّر است مثلا اگر مادّه سوختنی بنزین باشد آتش زودتر به وجود می آید تا اینکه مادّه سوختنی زغال باشد یا در مثال شرعی اگر توبه شب جمعه یا با گریه بر امام حسین علیه السّلام همراه باشد احتمال زودتر پذیرفته شدن آن زیاد است.

علّت تامّه روزی سه چیز است :

۱ – انجام وظیفه در اموری که مفید به حال بندگان خدا باشد :

توضیح اینکه خود خدا می فرماید « هو الذی انشاکم من الارض و استعمرکم فیها » یعنی خدا آن کسی است که شما را از زمین آفریده و برای آباد کردن آن شما را به کار گماشته است . یا در آن حدیث قدسی آمده است که ای زمین به بندگان من روزی مده مگر به کدّ یمین ( تلاش خودشان)!

تذکّر این نکته هم ضروری است که خدا روزی را فقط به واسطه فعّالیت زیاد ، افزایش نمی دهد بلکه روزی به سبب فعّالیتی ، زیاد می شود که مفیدتر به حال مردم باشد . مرحوم شهید ثانی ، که از فقهای بزرگ اسلام است ممر درآمدش از کشاورزی بود . در یکی از کتابهایش می نویسد من چون احساس کردم نوشتن این کتاب برای شیعه لازم است در مدّتی که این کتاب را می نوشتم نتوانستم کشاورزی بکنم ولی ( چون وظیفه ام را انجام می دادم ) خدا روزیم را از جایی که گمان نمی بردم می رساند پس آنچه روزی را می رساند انجام وظیفه است آن هم در اموری که بندگان خدا بیشتر به آن نیاز دارند.

۲ – تقوا :

خدای متعال وعده فرموده است که : « و من یتّق الله یجعل له مخرجا و یرزقه من حیث لا یحتسب » هر کس حرمت خدا را نگهدارد خدا برای او درآمدی قرار می دهد و برای او از جایی که گمان ندارد روزیش را می رساند.

بعد از این که این آیه نازل شد عده ای گمان کردند باید به مسجد بروند و فقط ذکر بگویند و نماز بخوانند . پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله تازیانه برداشتند و به سراغ اینها آمدند و اینها را از مسجد بیرون کردند . تقوا معنایش ذکر گفتن تنها نیست تقوا یعنی حرمت و شرایط هر چیزی را نگه داشتن . تقوای در یک پمپ بنزین این است که شما در آنجا آتش روشن نکنید یا وقتی ماشین روشن است بنزین نزنید حتّی مامورین پمپ بنزین کفش میخ دار نمی پوشند که مبادا با زمین اصطکاک ایجاد نکند ، جرقه ایجاد نشود این جرقه به بنزین نرسد و آتش سوزی نشود ببینید تا چه حد تقوای پمپ بنزین را رعایت می کنند .

همینطور هر کاری به تناسب خود تقوایی دارد. دوستی با خدا هم تقوایی دارد یعنی شرایطی دارد یعنی حرمتهایی هست که باید حفظ شود . این شرایط هم درست مثل پمپ بنزین مختلف است یک بار می گویند تقوای عام یعنی واجاتت را انجام دهی و گناه هم نکنی درست مثل اینکه می گویند در پمپ بنزین آتش روشن نکن . یک بار می گویند تقوای خاص یعنی ترک مکروهات و انجام مستحبات ( در حدّ امکان و به شرط آزار ندیدن دیگران ) درست مثل اینکه می گویند وقتی ماشین روشن است بنزین نزن برای مقرّبین هم که مراحلی را پیموده اند می گویند تقوای خاصّ الخاص یعنی حتّی همان مباحات ( مثل قدم زدن که به صورت اوّلیه نه حرام است نه واجب است نه مستحب و نه مکروه ) را هم به نیت تقرّب به خدای تعالی انجام بده درست مثل اینکه بگویند در پمپ بنزین کفشت را هم مطابق اصول ایمنی آنجا انتخاب کن.

حالا خدای تعالی می فرماید هر کس در هر حدّی هست در هر کدام از این سه مرحله تقوا هست رعایت شرایط و حرمتهای خدا را مطابق شأن خدا بکند تا خدا برای او درآمدی قرار دهد و روزی او را از جایی که گمان نمی برد برساند.

این شرط بدون شرط قبلی کافی نیست و شرط قبلی هم بدون این شرط و شرط سوم که خواهیم گفت کفایت نمی کند.

۳ – به یاد خدا بودن :

خدای تعالی می فرماید : « و من اعرض عن ذکری فإنّ له معیشة ضنکا » هرکس از یاد من سرباز بزند زندگیش و معیشتش سخت می شود » باز فکر نکنیم ذکر خدا یعنی اینکه تسبیح دستمان بگیریم . امام صادق علیه السّْلام می فرمایند ذکر خدا به یاد خدا بودن یعنی اینکه اگر یک گناهی پیش آمد آنجا خدا را یاد کنی و به طرف آن نروی. اگر در اینجا از یاد خدا اعراض کردی روزیت سخت می شود در فشار زندگی قرار می گیری حتّی ممکن است روزی مادّیت برسد امّا آن آرامشی که روزی معنویتت است را نداشته باشی.

یک بعد دیگر ذکر خدا هم این است که همه خیرات را از خدا بدانیم . در دعای بعد از نمازهای واجب ماه رجب می گوییم : یا من ارجوه لکلّ خیر ای کسی که امید همه خوبیها را از تو دارم مصیبتها را به خاطر کارهایی که خودمان کردیم بدانیم ولی خوبیها را از خدا بدانیم. حضرت ابراهیم می فرماید الذی خلقنی فهو یهدین و الذی هو یطعمنی و یسقین و اذا مرضت فهو یشفین والذی یمیتنی ثمّ یحیین و الذی اطمع ان یغفر لی خطیئتی یوم الدّین نگاه کنید چطور در مقام توحید حضرت ابراهیم علیه السّلام همه خوبیها را از ناحیه خدا می داند نمی گوید دکتر خوبم کرد دکتر وسیله ای است که خدا قرار داده شفا را هم خدا قرار داده و اذا مرضت فهو یشفین وقتی مریض می شوم خدا شفایم می دهد ذکر خدا یعنی این فهمیدن اینکه همه خوبیها از خداست برای فهمیدن این بُعد دعای عرفه را با توجّه به معنا بخوانید . به جایی می رسد انسان که آن چیزهایی که عموم مردم بد می دانند را چون در مسمع و مرئی خدای تعالی انجام می شود و این فرد هم ایمان دارد که انّ الله یدافع عن الذین آمنوا این را هم زیبا می بیند مثل حضرت زینب سلام الله علیها که می فرمایند ما رایت الّا جمیلا هر چه دیدم در کربلا و شام و کوفه زیبایی بوده چون تو خواستی باد فدای ره تو سر من پیکر من اکبر من اصغر من! مرگ را عموم مردم بد می دانند حضرت ابراهیم علیه السّلام می گوید والذی یمیتنی ثم یحیین. حضرت علی اکبر می فرماید ما برحقّیم اذا لا نبالی بالموت . حضرت موسی بن جعفر ارواحنا فداه را بردند زندان آن هم نه زندان معمولی زندانی که در قعر سجون بوده و در سیاهچال پیچ در پیچ نمناک (ظلم المطامیر ) به خدا عرض می کند خدایا یک جای خلوت می خواستم برای عبادت متشکّرم که به من عنایت کردی! این را هم نعمت می بیند.

انسان معمولی هم به این مرحله می رسد . در زمان طاغوت یکی از علما را گرفتند در زندان دو بار حالش بد شد دو تا عمل سخت بر روی او انجام شد یکی از شاگردانش پیش او رفته بود و گریه می کرد که چقدر شما سختی دیدید فرمود : نه ! ما دو تا عمل سخت و پر خرج داشتیم اینها وسیله شدند ما را بردند عمل کردند پول هم نگرفتند بعد هم گفتند بروید خانه ! این یعنی ذکر خدا خدا را در همه جا مؤثّر و در همه حالت مدافع و خیر دهنده به مؤمنین دیدن.

این سه ( انجام وظیفه در راه خیر رساندن به بندگان خدا ؛ تقوا در حدّ مرحله خودتان و در شأن خدا ؛ ذکر خدا ) باعث می شود روزی انسان زیاد شود.

امّا روزی یک علّتهای اقتضایی هم دارد که اگر باشد روزی انسان زودتر و به صورت کامل به او می رسد نه اینکه کسر بیاورد و بعد مثل برنامه بودجه نیاز به متمّم برنامه داشته باشد ! مثلا : بیدار بودن بین الطّلوعین ، نماز شب ؛ دعا .